ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

НАЦИОНАЛЬНОЙ ЛИТЕРАТУРНОЙ ПРЕМИИ

«АЙБОЗ»

I - часть

Организация Национальной премии

1.1.  Цель национальной премии

Основной целью организации Национальной литературной премии «Айбоз» (далее – Национальная премия) является всесторонняя государственная поддержка писателей. Конкурс проводится с целью пропаганды трудов писателей, а также направления и оказания помощи в освещении их творческих работ.

1.2. Условия для участников:

- в национальной премии могут участвовать только граждане Казахстана;

- для участия нет возрастных ограничений;

- прием произведения на национальную премию осуществляется в период с 1 мая по 1 сентября;

- произведения, поступившие после окончания времени приема, не принимаются;

- участник вместе с произведением должен приложить информацию о себе (не более 1 страницы) и фотографию (высокого разрешения);

- произведения должны быть написаны в формате Word (шрифтом 14 кеглей, Times New Roman);

- авторы регистрируются в качестве участников только при соблюдении всех вышеуказанных условий. 

- в конкурсе не участвуют обладатели государственных премий и получившие звание «Народные писатели Казахстана», победители Национальной литературной премии «Айбоз» и организаторы данного конкурса; 

- на конкурс не принимаются произведения содержащие противоправные контенты: призыв, пропаганда или агитация насильственного изменения конституционного строя, нарушения целостности Республики Казахстан, подрыва безопасности государства, войны, социального, расового, национального, религиозного, сословного и родового превосходства, культа жестокости и насилия, самоубийства, порнографии, наркотических средств, психотропных веществ, их аналогов и прекурсоров, идеи сепаратизма, мошенничества, информации, способствующей нарушению межнационального и межконфессионального согласия, а также высказывания, подвергающие сомнению государственность и территориальную целостность Республики Казахстан, информация, раскрывающая государственные секретыили иную охраняемую законом тайну, и иная информация, запрещенная законами Республики Казахстан.

1.3. Требования к номинациям:

«Үздік проза

-ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 20 авторских листов;

Виды произведения: роман, повесть, рассказ, повесть, литературное эссе).

«Үздік поэзия» 

- ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 10 авторских листов;

«Үздік драматургия»

- ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 20 авторских листов;

Виды произведения: пьесы.

«Үздік әдеби сын»

- ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 20 авторских листов;

Виды произведения: литературная критика.

«Үздік балалар әдебиеті»
  - ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 20 авторских листов;

Виды произведения: художественная литература для детей.

  «Үздік комикс»

- ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 100 страниц формата А4;

Виды произведения: комикс.

 
 «Үздік әдеби аударма»

- ранее нигде не опубликованные;

- объем не более 30 авторских листов;

- должен быть договор с автором или переводчиком (не относится к произведениям, ставшим общественным достоянием (Public Domain))

- при равенстве двух произведений предпочтение отдается литературному переводу, переведенному с оригинала.

Виды произведения: литературный перевод.

1.4. Размер вознаграждения

Каждая номинация - 5 000 000 тенге

II - часть

Проведение конкурса Национальной премии

Прием произведений для Национальной премии начнется с 01 мая. 01 сентября прием произведений будет прекращен. В конце ноября будут определены победители и награждены в преддверии Дня Независимости.

2.1. Подведение итогов победителей Национальной премии

Национальная государственная книжная палата РК принимает в полной мере труды участников Национальной премии и передает принятые произведения членам жюри без указания авторов, состоящее из писателей, ученых, государственных и общественных деятелей. Они проанализируют и определят призеров. Список призеров будет опубликован на официальном сайте Комитета по делам архивов и управлению документацией Министерства культуры и спорта Республики Казахстан, и Национальной государственной книжной палаты Республики Казахстан.

2.2. Жюри и критерии оценки

На соискание Национальной премии приглашаются поэты, писатели, переводчики, драматурги, издатели по номинациям. Для соблюдения справедливости Национальной премии информация о жюри не распространяется в течении 5 (пять) лет. 

Члены жюри будут оценивать произведения по следующим критериям:

• Художественный уровень;
• Чистота родного языка;
• Богатство словарного запаса;
• Основание стиля;
• Актуальность темы;
• Глубина содержания;
• Историческая справедливость.

Произведения, всесторонне отвечающие этим критериям, становятся победителями в номинациях. Количество произведений победителей в каждой номинации не должно превышть одного произведения. Решение членов жюри не обсуждается и не пересматривается. По решению жюри произведения и авторы, ставшие призерами, награждаются в торжественной обстановке и вручаются премии.

III - часть

Подведение итогов Национальной премии

Основная цель проведения Национальной премии - поддержка, поощрение поэтов и писателей, драматургов и переводчиков. Для достижения намеченной цели произведения авторов-победителей, принявших участие в Национальной премии будут изданы в виде отдельной книги. Счетная комиссия, созданная при Книжной палате, ведет счет поступивших произведений и утверждается решением председателя независимого жюри.

3.1.  Церемония награждения победителей

На торжественную церемонию награждения приглашаются лауреаты Национальной премии. В мероприятии примут участие сторона-организатор, известные писатели, поэты, ученые, государственные и общественные деятели для поздравления призеров и вручения подарков.

3.2. Пропагандирование национальной премии и участников

Информация о ходе проведения Национальной премии будет размещена на официальном сайте Национальной государственной книжной палаты РК и на официальных страницах в социальных сетях. Торжественная церемония награждения призеров будет полностью записана и представлена на отечественные телеканалы, страницы в социальных сетях. Кроме того, будут публиковаться статьи на страницах в периодических изданиях о национальной премии.

3.2. Издание книг

По итогам Национальной премии  произведения лауреатов, признанные победителями в семи номинациях, будут изданы отдельной книгой и распространены по библиотекам.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі «Айбоз» ұлттық тұңғыш әдеби сыйлығына байқау жариялады. «Үздік проза», «Үздік поэзия», «Үздік драма», «Үздік көркем аударма», «Үздік балалар әдебиеті», «Үздік комикс» және «Үздік кітап дизайны» номинациялары бойынша жеңімпаз атанғандар 5 миллион теңгеден ақшалай сыйлық алады. Конкурс нәтижесінен соң олардың еңбектері 500 данамен жарық көреді.

«Басты мақсатымыз – төл әдебиетімізді тың дүниелермен толықтырып, оны жаңаша биікке көтеру, сондай-ақ, ұлтымыздың әдеби мұрасын молайтып, отандық әдебиетке жаңа серпін беру. Бұл сыйлықтың тағы бір ерекшелігі – үздік деп танылған шығармалар басып шығарылып, кітапханаларға таратылады. Қатысушылардың жасына, еңбек жанрына, жазу тіліне шектеу жоқ. Ең бастысы – шығарма мазмұнды, өзекті болуға тиіс. Қысқа болғанымен елдің есінде қалып, жұртшылықтың аузынан түспейтіндей туынды жазса, бәйге соған бұйырады. Бұл-отандық кітап шығару ісі мен әдебиетті қолдау бағытында жүзеге асырып жатқан іс-шаралардың бірі ғана. Ел Президенті белгілеп бергендей, біздің түпкі мақсатымыз – оқитын ұлт қалыптастыру. Ол үшін біз «Жаңа қазақ әдебиеті» сериясын қоса алғанда, жас авторларды қолдаудың жаңашыл тетіктерін құрып, мемлекеттік субсидиялау көлемін ұлғайтып жатырмыз. Гранттар мен сыйлықтар жариялап, кітап жәрмеңкелерін өткізіп келеміз. Болашақта проза, поэзия және драматургиядағы ең мықты жас таланттарды қолдау және табиғи қабілетін шыңдауға арналған «әдеби зертхана» ашуды жоспарлап отырмыз», – деді Дәурен Абаев.

Алматыда тұңғыш рет тағайындалған «Айбоз» республикалық ұлттық әдеби сыйлығының жеңімпаздары марапатталды.  Оған өтініштер осы жылдың 15 маусымынан бастап бірінші қазанға дейін қабылданды. 400-ден астам қаламгерден өтініш түскен. Қатысушылардың жасына, еңбек жанрына, жазу тіліне шектеу қойылған жоқ. Бастысы шығарманың мазмұны мен өзектілігі назарға алынды. Әдеби сыйлық жеті аталым бойынша тағайындалған еді. Бірақ «Үздік комикс» номинациясында жеңіп шыққан үміткердің еңбегі бұрын жарияланғандықтан бәйгеден алынған. Ал проза, поэзия, драма, көркем аударма, балалар әдебиеті мен кітаптың дизайны аталымы бойынша жеңімпаздар әрқайсысы 5 млн теңге сыйлыққа ие болды. Үздік шыққан авторлардың шығармалары басылып, кітапханаларға таратылады. Айта кетейік, байқау төл әдебиетімізді тың дүниелермен толықтырып, оған  жаңа серпін беруді көздейді. Ұлықбек Есдәулет, қазылар алқасының төрағасы: - Мұнда жарияланбаған шығармалар сосын аты-жөні белгісіз жабық өткен конкурс болды. Кім қатысып жатыр? Оның жасын да білмейміз қазылар алқасы. Қазылар алқасының өздері қазылықта кімдер барын өздері білмейді бәрі құпия ұсталды. Мұндай жобалар осындай кезеңде жұрттың рухани жұтаңдықтан қорғанып отырған кезеңінде өте қажетті байқау деп атар едім. Батырхан Сәрсенхан «Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығының иегері: - Мен «Жұмбақ арал» деген поэмамен бақ сынасқан болатынмын. «Жұмбақ арал» мәңгілік балалыққа, яғни мәңгілік жан дүниенің  тазалығына шақыру. Тазалыққа үндеу. Адамдардың рухани болмысының пәк болуын таза болуы жайлы поэмам болатын. Осы поэмам топ жарды.

Дереккөз:: https://qazradio.fm/kz/news/25247/
Кез келген материалды көшіріп жариялау, бөлісу үшін qazradio.fm сайтына сілтеме берілуі тиіс.  

«Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығы жеңімпаздарын марапаттау кеші «Сазген сазы» ансамбілінің күмбірлеген күйімен ашылып, байқаудың ақтық кезеңіне жеткен жеті ақынның өлеңдерінен құралған композициялық қойылыммен басталды. Салтанатты кешті ашу үшін сахнаға Мәдениет және спорт министрі Дәурен Абаев шақырылып, министр мырза тұңғыш рет ұйымдастырылып отырған ұлттық сыйлықтың мән-мазмұнына аз-кем тоқталып өтті: «Жалпы, қай елдің болса да әдебиеті қаржылық тұрғыдан қолдауды қажет ететіні жасырын емес. Алаш кезеңінде үздік романға жарияланған бәйгенің арқасында төл мұраларымыз «Қамар сұлу», «Қалың мал» секілді іргелі классикалық шығармалармен толықты. Бұл өркениетке, руханиятқа жасалған қызметтің өшпестігін дәлелдесе керек. Біздің де осы «Айбоз» сыйлығын жариялағандағы басты мақсатымыз – қазақ әдебиетіне сүйекті де, сүбелі шығармалардың көптеп қосылуына ықпал ету еді. Біз көбіне, «әдебиетіміз өз бетінше дамуы қажет» деген пікірді жиі естіп жатамыз. Әрине, нарық реттейтін тұстар болуы керек. Дегенмен тарихтағы тұңғыш заманауи роман Мигел де Сервантестің «Дон Кихоты» да арнайы сұраныспен жазылып, әлі күнге дейін сөремізден де, сөмкемізден түспей келе жатқанын ұмытпауымыз керек. «Ұлттың әдебиеті кенжелеп қалса, болашағы да бұлыңғыр болады», деген сөз бар. Министрлік соңғы үш жылдың өзінде 600-ден аса кітапты 2 миллионнан астам таралыммен ел кітапханаларына жеткізді», деді.
Министрдің айтуынша, биылдан бастап, «Жаңа қазақ әдебиеті» сериясымен отандық авторлардың бұрын-соңды жарық көрмеген жаңа кітаптарын шығара бастаған. Сонымен қатар келесі жылдан бастап министрлік қазақстандық жас жазушылар мен ақындар үшін Президенттің арнайы әдеби сыйлығын да тағайындап отыр. Сыйлық 18-29 жас аралығындағы жас қаламгер үшін әдебиеттің жетекші жанрларында бұрын жарияланбаған шығармалары үшін табысталады.
Отандық кітап шығару ісі мен әдебиетті қолдау бағытында қолға алынған жобаны министр қарапайым ғана таныстырғанымен, байқаудың жалпы жүлде қоры 35 миллион теңгені құрайтынын, әр жеңімпазға – 5 миллион теңге жүлде тағайындалатынын естіген қаламгерлер қауымы тарапынан сұраныс өте жоғары болды. Қатысушылардың жасына, жазу тіліне, шығарма жанрына еш талап қойылмаған байқауға үш жарым айдың ішінде 400-ден астам жаңа шығарма келіп түскен. «Үздік поэзия», «Үздік проза», «Үздік драма», «Үздік көркем аударма», «Үздік балалар әдебиеті», «Үздік комикс», «Кітаптың үздік дизайны» атты аталым бойынша есімі анықталған  жеңімпаздарды марапаттау «Үздік поэзия» аталымынан басталды. Сахнаға бірінші болып байқаудың ақтық сынына дейін өткен жеті ақынның ішінен топ жарып, жеңімпаз атанған, тырнақалды жырларымен әдеби ортаның назарын аударып жүрген жас ақын, «Егемен Қазақстан» газетінің тілшісі Батырхан Сәрсенхан шақырылып, оған жүлдені Дәурен Әскербекұлы табыстады. Талантты ақынның байқауға ұсынылған «Жұмбақ арал» поэмасы туралы белгілі жазушы, қазылар алқасының мүшесі Дидар Амантай: «Тілі құнарлы. Метафора еркін. Формасы жаңа. Күрделі нәрсені қарапайым жеткізе білген. Жан есейген сайын рухқа жақындай түседі. Түптің түбінде жан рухқа айналады, яғни рух пен жан мәнін ашқан. Тың  тақырып: қайшылық пен қатынас мәселесі. Автор балалық сезімді категория тұрғысынан қарастырады. Жан тазалығы – рух биігінде. Аталған бар қасиет поэманы ілгері оздырады. Әркім өзі көргенін оқиды», деп толымды пікір білдірді.
«Үздік проза» аталымында шорт-листке енген Тұрысбек Сәукетаев, Тұңғышбай Төрегелдиев, Марат Жолдасбеков, Бек Сарбас, Қуаныш Жиенбай, Нұрбек Нұржанұлы ұсынған шығармалардың ішінен белгілі жазушы Айгүл Кемелбаеваның «Тырнақ» повесті үздік деп танылды. Оқырман қауымды мектептің 8-сыныбында оқып жүріп алғашқы әңгімесімен-ақ елең еткізіп, содан бергі қырық жыл бойы ұлттық әдебиетке бар ұжданымен адал еңбек сіңіріп келе жатқан Айгүл Кемелбаева: «Еліміздің өркендеуіне көркем сөздің түсіретін сәулесі өткір. Себебі сөздің тылсым қасиеті бар. Сондықтан мен проза жазғанда өзімнің ұлтыма зиян келетіндей ешнәрсе жазбаймын», деді тебіреніп тұрып.
Сондай-ақ «Үздік драматургия» аталымы бойынша «Мың мен жалғыз...» пьесасымен белгілі режиссер, жазушы Талғат Теменов, «Үздік аударма» аталымында Стефан Цвейгтің «Амок», «Бақилық ағаның көз жасы» новеллаларының аудармасы үшін Кенжебай Ахметов, «Үздік балалар әдебиетінде» «Іздер құпиясы» шығармасымен Бекен Ыбырайым, «Үздік кітап дизайны» аталымында «Кенесары хан уа сұлтан» кітабымен AmalBooks баспасы жеңімпаз деп танылды. «Айбоз» ұлттық байқауына келіп түскен шығармашылық жобаларға сараптама жасаған тәуелсіз қазылар алқасының құрамы да осы кештің үстінде белгілі болды. Олар: Қазылар алқасының төрағасы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ақын Ұлықбек Есдәулет, ақын Маралтай Райымбекұлы, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері Жүсіпбек Қорғасбек, жазушы, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Дидар Амантай, жазушы, сыншы-аудармашы Осман Төреғұлұлы, жазушы Жұмабай Шаштайұлы, белгілі аудармашы-сыншы Әлия Бөпежанова, әдебиет сыншысы Тұрсынжан Шапай, ақын Гүлнар Салықбай, баспагер-дизайнер Александр Салаватов, жазушы Садық Шерімбек, жазушы-драматург Роза Мұқанова, ақын, аудармашы Мейірхан Ақдәулет.
А.Кемелбаеваны марапаттау сәтінде қазылар алқасының төрағасы Ұ.Есдәулет қатысқан авторлардың да, олардың жұмысын сараптаған қазылар алқасы құрамының да соңғы сәтке дейін құпия болғанын  байқаудың ерекшелігі ретінде атап өтті. «Айбоз» сыйлығы өз орнын тапқан әділ сыйлық болды деп есептеймін. Себебі әдебиетімізде Халықаралық «Алаш» сыйлығы бар, содан кейін Мемелекеттік сыйлық бар, осы екеуінің арасында дәл осы «Айбоз» секілді әдеби сыйлық керек еді. Мәдениет министрлігінің ыждахатымен дүниеге келген сыйлық үшін қаламгерлер қауымы атынан алғысымды білдіргім келеді», деді Қазақстан Жазушылар одағы Басқармасының бірінші хатшысы.
Алғаш рет ұйымдастырылып отырған байқаудың кемшілігі де болмай қалған жоқ. Жеті аталымдағы туынды авторларының аты жариялана сала, әлеуметтік желі бетінде айғай белең алды. Сайыс аяқтала сала, «Үздік аударма» аталымы бойынша шу шығып, талаптың дұрыс сақталмауына байланысты авторлар шағым білдірді. Шарттағы «түпнұсқа тілден аударылу керек» деген талапқа нұқсан келді» деген  шырыл естілді. Түсінік беруді талап еткен көзіқарақты оқырман тіпті сайыс қортындысының да қайта қаралуын талап етті. «Шығармаларды орыс тілінен тікелей аударатын заман келмеске кеткен. Әлем әдебиеті шығармаларын түпнұсқадан аудару өте өзекті әрі маңызды». Әлеуметтік желі бетіндегі әдебиет жанашырлары тарапынан туындаған осы тектес бірқатар сұраққа байланысты республикалық Кітап Палатасы жауабын берді де.
Руханият қызметіне мүдделі мемлекеттің құзырлы мекемесі ұзақ уақаттан бері алғаш рет қазақша аудару ісіне қолдау білдірді. Әлемнің басты тілінен тікелей тәржіма жасай алатын буынның қалыптасып, кәсіби аударма саласының қайта жолға қойылуының өзі үлкен жетістік. «Айбоз» алғаш рет ұйымдастырылып отырғандықтан байқау шарттарының бұзылмауын қадағалап, алдағы уақытта үстіртін іріктеу, жүйесіз ереже, көлеңкелі шешім орын алмас үшін абай болу керегіне көз жеткізіп, тиісті ой түйгеніне көпшілік те сенім білдіргісі келеді. Себебі әдебиет жанашырларының жанайқайын естіген Мәдениет министрлігі «халық сұраса, хан түйесін сояды» қағидасымен байқау бағдарламасына өзгеріс енгізді. Министрліктің Архив істері және құжаттама комитетінің төрағасы Қуат Бораш комикс жанры бойынша мән-жайдың анықталғанын айтып, ешкімнің де жеңімпаз болмағанын хабарлады. Жаңадан тағайындалған сыйлықтың соңы дауға айналмас үшін байқауға дейін жарияланып кеткен жұмыстың авторы ереже талабына сәйкес бас тартқанын жеткізді.
«Келешек үшін кең болайық!» министр Дәурен Әскербекұлының бұл сөзі әдеби сыйлықтың айналасында туындаған талас-тартысқа қойылған соңғы нүктесі іспетті қабылданды. Халқымыздың маңдайындағы жұлдызына айналып, жағасындағы құндыздай құнды «Айбоз» сыйлығы әдебиетке серпіліс әкелсе, діттеген мақсаттың орындалғаны.

https://egemen.kz/article/330426-ayboz-ulttyq-adebi-syylyghynynh-dgenhimpazdary-marapattaldy